اينكه هست سخت‌تر شود و اقامت خارج بيش از اين به طول انجامد اين بود كه نهايت كوشش را مينمودم هرچه زودتر از برلن روانه شوم اما مشكلات بسيار بود كه رسيدن به مقصود را دور مينمود وزارت خارجه آلمان ميخواست اجازهء حركت مرا از مركز نظامى بگيرد اما معلوم نبود از كدام راه بتوانم خود را بايران برسانم تصور مينمودم ميتوانم از برلن بمسكو رفته و از آنجا بقفقاز بروم اما اغتشاش فوق العاده روسيه مركزى مانع از پيمودن اين راه بود بعلاوه كه سفارت بلشويكى در برلن مرا از پيروى اين خيال منع كرده ميگفت شايد بتوانى خود را بمسكو برسانى اما آنجا گرفتار شده نميتوانى راه مفرى بدست آورى علاوه بر سختى كار زندگانى و ناامنى كه در مسكو حكمفرماست . پس از چندى اقامت برلن قشون آلمان وارد تفليس شد و قشون عثمانى قفقاز را تصرف نموده آذربايجان ما را هم اشغال كرد اگرچه رفتن قشون عثمانى بآذربايجان موجب كدورت خاطر تمام هموطنان بود و نارضائى خود را از اين مسئله بدولت آلمان و عثمانى نوشته اعتراض كرديم ولى مرا به خيال انداخت كه بتوانم از اين راه خود را بايران برسانم دولت آلمان نيز وعده ميدهد كه از هركجا تحت اشغال قشون او و ترك است بتوانم عبور نمايم بعد از مصمم شدن در پيمودن اين راه دو ماه و كسرى به حالت انتظار در برلن ماندم جمعى از هموطنان مقيم و مهاجر مرا از تعقيب اين خيال ملامت كرده اين اقدام را خارج از حزم و صورت نگرفتنى ميدانستند تنها كسى كه با خيال من همراهى ميكرد حسينقليخان نواب وزير مختار بود كه ميگفت راه صحيح ميپيمائى و خود را به مقصود خواهى رسانيد و از هرچه ميتوانست در يادآورى كردن و درخواست نمودن از وزارت خارجه آلمان دريغ نميكرد . در اوائل ذى القعده يكهزار و سيصد و سى و شش ( 1336 ه ) از وزارت خارجه آلمان خبر دادند نوشتجات من در وزارت جنگ تمام شده ميتوانم بجانب مقصود رهسپار گردم در اين صورت بايستى بمركز پليس محل درخواست نامه بدهم و آن ورقه را در دوائر رسميه بموجب قوانين موقتى ايام جنگ دوران داده بالاخره برسانم بمركز نظامى و از آنجا رخصت‌نامه مسافرت دريافت دارم اين كار براى مسافرت به اطراف شهر برلن مدتى وقت لازم دارد با دوندگى بسيار تارخصتنامه بدست مسافر آيد چه